Hormoontherapie bij prostaatkanker

De behandeling met hormoontherapie kan aanvullend (adjuvant) worden gegeven: bij uitgebreidere vormen van prostaatkanker wordt bij uitwendige bestraling soms aanvullende behandeling met hormonale therapie gegeven. Dit gebeurt in principe in de vorm van injecties. Na afloop van de bestralingsbehandeling kan de hormoonbehandeling nog enkele jaren voortduren. In de meeste gevallen wordt hormoontherapie gegeven als u uitzaaiingen van prostaatkanker heeft. Het is dan niet meer mogelijk om van de ziekte te genezen. Met de hormonale behandeling kan wel de groei van kankercellen worden geremd en/of kunnen uw klachten worden verminderd. 

Combinatie hormoontherapie met chemotherapie bij uitzaaiingen

Bij uitgebreide uitzaaiingen naar de botten of organen (bijvoorbeeld lever of longen) wordt hormoonbehandeling vaak gecombineerd met zes kuren chemotherapie (Docetaxel) binnen drie maanden na de start van de injecties. De combinatie van chemotherapie met de hormoonbehandeling kan de overleving met meer dan een jaar verlengen ten opzichte van hormoonbehandeling alleen, maar zorgt er natuurlijk wel voor dat u vroegtijdig aan de bijwerkingen van chemotherapie wordt blootgesteld. Ook is niet bij iedereen chemotherapie een mogelijkheid (bijvoorbeeld als de nierfunctie niet goed genoeg is), in dat geval is alleen hormoonbehandeling mogelijk.

Hoe werkt hormoontherapie?

Het doel van de hormoonbehandeling bij prostaatkanker is om de hoeveelheid testosteron in het bloed te verminderen. Testosteron is het mannelijk geslachtshormoon en wordt aangemaakt in zaadballen (95%) en de bijnieren (5%). Dit hormoon zorgt ervoor dat prostaatkankercellen sneller kunnen groeien. De hormoonbehandeling remt of stopt de groei van de prostaatkankercellen doordat er minder testosteron in het bloed zit. Hierdoor verlengt hormoonbehandeling de overleving bij prostaatkanker en zorgt het ervoor dat klachten later optreden. Dit kan met medicijnen of via een operatie waarbij het weefsel van de zaadballen dat hormonen produceert wordt verwijderd. 

Waakzaam afwachten 
Bij oudere mannen die een grotere kans hebben om, los van de prostaatkanker, ergens anders aan te overlijden en die sowieso niet geopereerd of bestraald kunnen worden wordt vaak gekozen voor waakzaam afwachten. Eventueel kan bij uitzaaiing van de kanker gestart worden met hormonale therapie om de kankergroei te remmen en klachten te verminderen.

Hormoonbehandeling door operatie of medicijnen

Hormonen zijn stoffen die het lichaam zelf maakt (‘eigen’ hormonen). Een aantal klieren, organen en weefsels - bijvoorbeeld de schildklier en de zaadballen - maken hormonen. Al die hormonen vervullen een eigen taak. Een belangrijke groep hormonen die het lichaam aanmaakt, zijn de mannelijke geslachtshormonen. De groei van prostaatkankercellen staat onder invloed van het mannelijke geslachtshormoon testosteron. Dit wordt geproduceerd in de bijnieren en de zaadballen (testes). De hypofyse (een klier in de hersenen), produceert een hormoon dat de zaadballen aanzet tot de productie van testosteron. Er zijn twee manieren om de invloed van testosteron op de groei van tumorcellen te verkleinen: door een operatie of door medicijnen.

Operatie 

De productie van testosteron kan worden gestopt door een operatie waarbij de zaadballen worden verwijderd (orchidectomie of castratie).

Medicijnen (injecties en/of tabletten)

Er zijn medicijnen die de productie en/of de werking van het mannelijke hormoon testosteron kunnen beïnvloeden. Daardoor kan de groei van kankercellen worden geremd. Het kan dan gaan om:

  • LH-RH-analogen, = chemische castratie;
  • Anti-androgenen;
  • Een combinatie van beide
  • LHRH-antagonisten, = chemische castratie;
  • Oestrogenen.

Voordat u met een behandeling begint, is het belangrijk met uw uroloog alle voor- en nadelen van de verschillende behandelmogelijkheden te bespreken. Betrek hier uw eventuele partner bij. 

LH-RH-analogen (chemische castratie)

LH-RH-analogen beïnvloeden een klier in de hersenen: de hypofyse. De hypofyse produceert hormonen die de zaadballen aanzetten tot testosteronproductie. Door LH-RH-analogen toe te dienen, wordt de hormoonproductie in de hypofyse stilgelegd waardoor de zaadballen geen testosteron meer produceren. De LH-RH-analogen worden als langwerkend preparaat door middel van een injectie toegediend. Deze injectie kan door uw huisarts of bij u thuis worden gegeven. De werkingsduur kan verschillen van drie maanden per toediening tot zes maanden per toediening.

Binnen twee tot drie weken brengen deze middelen hetzelfde teweeg als de verwijdering van de zaadballen, namelijk een sterke afname van de productie van de mannelijk geslachtshormonen. Bij de eerste keer dat de injectie wordt gegeven, kan tijdelijk een stijging (flare) van testosteron optreden waardoor het gezwel even wat extra kan groeien. Om dit te voorkomen, wordt een week van tevoren gestart met de toediening van een anti-androgeen (zie uitleg hieronder). De toediening vindt plaats gedurende enkele weken. Dit is alleen bij de eerste injectie nodig.

Anti-androgenen

Anti-androgenen blokkeren de werking van testosteron uit zowel de zaadballen als de bijnieren waar ook testosteron wordt gemaakt. Anti-androgenen schermen als het ware het weefsel af dat gevoelig is voor testosteron. Hierdoor kan testosteron zijn werking in de prostaat niet meer uitoefenen. Dit zijn medicijnen in tabletvorm.

LHRH-antagonisten

Dit zijn middelen die eveneens de aansturing vanuit de hersenen (hersenaanhangsel, hypofyse) van de geslachtshormoonproductie in teelballen onderbreken. Antagonisten werken echter sneller dan LHRH analogen, omdat ze direct de afgifte van hormonen vanuit het hersenaanhangsel blokkeren door de hormoonreceptoren in de hypofyse te blokkeren. De initiële ‘flare’ treedt niet op waardoor het gebruik van een anti-androgeen overbodig is.

Bijwerkingen

De bijwerkingen van hormoonbehandeling zijn divers en afhankelijk van het type medicijn dat wordt gebruikt. 

Bij LHRH-analogen/antagonisten:

  • Verlies van libido, zin in seks, verlies erecties;
  • Opvliegers (hot flushes);
  • Borstvorming (gynaecomastie);
  • Toename in gewicht;
  • Op termijn verhoogde kans op botontkalking (osteoporose);
  • Stemmingsveranderingen (bijv neerslachtigheid);
  • Vermoeidheid.

Bij anti-androgenen:

  • Verlies van erecties;
  • Borstvorming (gynaecomastie);
  • Maag/darm problemen.

Oestrogenen 
Na de behandeling met antihormonen worden soms oestrogenen voorgeschreven om de groei van prostaatkankercellen te remmen. Deze vrouwelijke hormonen kunnen echter veel bijwerkingen hebben. Daarom worden oestrogenen steeds minder toegepast.


De Santeon ziekenhuizen

Santeon is een ziekenhuisgroep bestaande uit zeven toonaangevende topklinische ziekenhuizen verspreid over Nederland. Santeon stimuleert open samenwerking tussen de zeven ziekenhuizen met als doel de medische zorg te verbeteren door continue vernieuwing. 


Santeon’s 1 + 1 = 7 aanpak

Santeon vindt dat de kwaliteit van de ziekenhuizen in Nederland beter kan. Hoewel de kwaliteit van onze zorg, ook de prostaatkankerzorg, in vergelijking met andere landen relatief hoog is, is er op veel aspecten verbetering mogelijk en nodig. Santeon is in 2007 opgericht om open samenwerking tussen de Santeon ziekenhuizen te stimuleren, met als doel de medische zorg te verbeteren door continue vernieuwing. Hoe wij dit aanpakken? Lees verder

Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om uw gebruikservaring te optimaliseren en ons websiteverkeer te optimaliseren. Door op de button ‘akkoord’ te klikken gaat u akkoord met het gebruik van cookies zoals beschreven in ons cookiebeleid. Voor meer informatie of het uitzetten van cookies klikt u op de button ‘aanpassen’.

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om uw gebruikservaring te optimaliseren en ons websiteverkeer te optimaliseren. Door op de button ‘akkoord’ te klikken gaat u akkoord met het gebruik van cookies zoals beschreven in ons cookiebeleid. Voor meer informatie of het uitzetten van cookies klikt u op de button ‘aanpassen’.